Programma Woudschoten Chemie Conferentie 2021

Hieronder staat het overkoepelende programma van de conferentie met tijden. Toelichting op de verschillende lezingen en de beschrijvingen van de werkgroepen en masterclasses vind je onder het programma.

Dag Tijd Wat Groep

Donderdag 17:00 – 19:30 Ontvangst en diner groep 1 Groep 1
19:45 – 20:00 Welkom en opening
20:15 – 21:30 Werkgroep – Ronde 1
Vrijdag 8:30 – 9:45 Ontvangst groep 2 Groep 2
9:00 – 10:15 Parallellezing 1
Werkgroep – Ronde 2
10:00-13:00  DiO-conferentie
10:00 – 18:00 Doorlopende onderwijsmarkt
10:15 – 10:45 Pauze
10:45 – 11:30 Masterclass – ronde 1 / bezoek onderwijsmarkt
11:45 – 12:30 Masterclass – ronde 2 / bezoek onderwijsmarkt
12:30 EINDE PROGRAMMA GROEP 1 – lunchpakket
13:00 – 13:45 Ontvangst en lunch groep 3
Lunch groep 2
Groep 3
13:45 – 14:00 Welkom en opening groep 3
14:15  – 15:30 Parallellezing 2
14:15  – 15:30 Werkgroep – Ronde 3
14:15 – 15:00 Masterclass – ronde 3 / bezoek onderwijsmarkt
15:15 – 16:00 Masterclass – ronde 4 / bezoek onderwijsmarkt
16:15-17:30 Keynote, Marleen Kamperman
(live stream voor groep 1 – en iedereen die niet in de zaal past)
17:30-18:15 Netwerkborrel
18:30-20:00 Diner
20:15-21:45 Parallellezing 3
Werkgroep – Ronde 4
22:00 EINDE PROGRAMMA GROEP 2
Zaterdag 9:30-10:45 Werkgroep – Ronde 5
11:00-12:15 Parallellezing 4
Werkgroep – ronde 6
12:30 EINDE PROGRAMMA GROEP 3 – lunchpakket

Programmatoelichting

Hieronder staat per programmaonderdeel toelichting.

Werkgroep – Ronde 1 | Donderdag 20:15 – 21:30 uur

Werkgroep 1.1 – Vormgeven van onderwijs voor duurzame ontwikkeling: wat hebben we als docenten daarvoor nodig?

Ria Dolfing (Rijksuniversiteit Groningen), Martin Vos (Fontys Lerarenopleiding Tilburg) & Albert Pilot (Universiteit Utrecht)

Onderwijs voor duurzaamheid kan opgevat worden als ‘extra’ in een toch al overladen programma, maar dat hoeft niet. Ook is het best spannend om daaraan te beginnen als je nog niet precies weet wat er van leerlingen en docenten verwacht wordt. In deze workshop willen we samen de eerste stappen zetten in het integreren van het onderwerp ‘Duurzaamheid’ in het bestaande bètacurriculum. Dit doen we door papier als herbruikbaar materiaal te bestuderen. Aan de hand van dit praktische voorbeeld bepalen we wat we zelf als docenten nodig hebben om leerlingen te ondersteunen in het leren voor duurzame ontwikkeling. Deze workshop wordt gegeven door drie auteurs van een NVON-boek met de voorlopige titel ‘Duurzame ontwikkeling en bètaonderwijs, leren voor de erfenis van morgen’, dat naar verwachting in het najaar van 2021 zal verschijnen.

Werkgroep 1.2 – De LAATSTE Great Woudschoten Chemie Egg Race

Arne Mast (arnemast.nl) & Susanne Dirks Trommelen (Fontys Lerarenopleiding Tilburg)

Dit is uw laatste kans om op Woudschoten (nog eens) aan een chemie egg race mee te doen. Want Arne gaat met pensioen. Susanne gaat natuurlijk lekker door met andere, nieuwe dingen. De laatste keer de korte uitleg. Egg Races zijn afkomstig uit Engeland. In de jaren 80 waren ze er op tv. Het zijn wedstrijdjes waarin de deelnemers (in teams of alleen) een opdracht moeten uitvoeren. Bij een chemical egg race gaat de opdracht natuurlijk over chemie. En past dus in de scheikundeles. Een stof herkennen, een optimaal enzym vinden, een werkwijze ontwerpen, … Wie de opdracht het beste uitvoert is de winnaar.Op Woudschoten hebben we in de afgelopen jaren 4 egg races gedaan en die zijn allemaal nog verkrijgbaar. Nu dus de 5e, een nieuwe opdracht. En zoals altijd, kunt u de opdracht meenemen om direct in de klas te doen. Doe mee aan de LAATSTE Great Woudschoten Chemie Egg Race. We hopen nog 1 keer op een volle bak!

Werkgroep 1.3 – Waar is de procestechniek in de les? Hier!

Nardie Fanchamps (Open Universiteit) & Juliette Passariello-Jansen (Flui.GO Science)

De chemische industrie is vergaand geautomatiseerd. Zelfsturende fabrieken zijn er in de nabije toekomst. Als procesoperator in de voedsel of chemische industrie heb je een prachtbaan, volop werk en een goed salaris. Maar vmbo- en havo leerlingen weten vaak niet eens van het bestaan van de sector en het beroep. Een van de redenen daarvoor is dat het lastig is om processturing en -beheersing in het voortgezet onderwijs te laten ervaren en om onderliggende processen te visualiseren. Flui.go is een jong bedrijf dat een kit van transparante ‘lego-achtige steentjes’ heeft ontwikkeld waardoor vloeistofstromen en chemische reacties zichtbaar en beheersbaar gemaakt kunnen worden. Het proces kan aangestuurd worden via computerbesturing, ook wel bekend als meet- en regeltechniek. De kit is succesvol getest in groep 7 en 8 van het primair onderwijs in het kader van onderzoek naar de attitude towards science en of leerlingen onderliggende natuurkundige en chemische concepten kunnen doorgronden. In de werkgroep gaan de deelnemers hands-on aan het werk met de Flui.go kit en voeren er enkele chemische reacties uit. Vervolgens wordt er gediscussieerd hoe de kit eventueel in het lesprogramma ingezet kan worden.

[Gaat niet door] Werkgroep 1.4 – Energietransitie, noodzaak voor een duurzame samenleving

Jelte Bosma & Monica van Leeuwen (DAREL Educatie)

In de workshop maken de deelnemende docenten kennis met de zeer relevante en actuele masterclass die door DAREL Education, met ondersteuning van het Copernicus Instituut van UU en Energie Beheer Nederland, aan het VO wordt aangeboden. De werkgroepsessie begint met een korte presentatie en plenair debat rond een aantal “eyeopeners” over fossiele brandstoffen en de energietransitie. Een succesvolle energietransitie heeft duurzame energiebronnen en grondstoffen nodig en ook duurzame productieprocessen voor brandstoffen, materialen en spullen. We bediscussiëren mogelijke toekomstscenario’s en hun gevolgen, het nog beschikbare “Parijsbudget” en mogelijke aanpakken die tot succes kunnen leiden. Hierna gaan de deelnemers zelf aan de slag met een lesmodule uit de masterclass waarin onze primaire energiebronnen met elkaar worden vergeleken. Hierbij wordt gebruik gemaakt de Klimaatklok, een escaperoom spel waarbij niet de tijd tikt maar het CO2-budget.

Terug naar boven^

Vrijdag

Hieronder staat de toelichting van het programma op vrijdag.

Parallellezing 1 | Vrijdag 9:00 – 10:15 uur

Van lineaire naar een circulaire plastics

Gert-Jan Gruter (Avantium)

In de transitie naar een duurzame, circulaire economie investeren we veel tijd en geld in het ontwikkelen van bio-based versies van moleculen die we vandaag de dag al gebruiken (drop-in) zoals bio-based etheen (voor polyetheen) en para-xyleen (voor tereftaalzuur; monomeer voor PET). Dit lijkt logisch vanuit een eindgebruikers perspectief maar we kunnen ons afvragen of het logisch is om koolwaterstoffen zoals etheen en paraxyleen (C2 en C8; geen zuurstof) uit glucose te maken (C6; meer dan 50wt% zuurstof). Voor lage kosten hebben we een hoge atoom-efficiëntie nodig en zouden als alternatief meer gebruik kunnen en moeten maken van de struktuur en de samenstelling die al aanwezig is in de koolhydraten. Isosorbide (C6H10O4) en FDCA (furaan dicarbonzuur) zijn hiervan voorbeelden. Naast biomassa is CO2 de enige andere koolstofbron als alternatief voor fossiele grondstof en voor CO2 is naast de atoom efficiëntie ook de hoeveelheid energie voor de benodigde conversie relevant. In de lezing zullen de pro’s en con’s van ‘drop-in’ versus ‘nieuw’ besproken worden door te kijken naar de belangrijkste routes naar bio-based and CO2-based monomeren en zullen we inzoemen op de process economics, nieuwe en betere eigenschappen, de benodigde produkt ontwikkeling en andere uitdagingen.

Terug naar boven^

Werkgroep – Ronde 2 | Vrijdag 9:00 – 10:15 uur

[Gaat niet door] Werkgroep 2.1 – Meiden in de chemie: studiekeuze en het grote potentieel

Marijn Meijer (C3) & Marieke Wolthoff (Platform Talent voor Technologie)

Er is sprake van een groot tekort aan beschikbare afgestudeerden op de arbeidsmarkt: meer meiden lost dat op: maar hoe krijgen we dat voor elkaar? Relatief veel jongeren kiezen voor een natuurprofiel. Deze generatie toont meer dan andere belangstelling voor hun duurzame toekomst. Toch kiezen vooral meiden niet voor een technische studie ondanks hun talenten. Die keuze is een resultaat van persoonlijke ervaringen opgedaan in het basis- en  voortgezet onderwijs en tijdens de beroepsopleiding. In deze actieve werkgroep gaan we met z’n allen verkennen waar het probleem precies ligt, wat wel werkt en wat we als scheikundedocenten, toa’s en methodeschrijvers aan de tegenvallende studiekeuze door meiden kunnen doen.

Werkgroep 2.2 – Thuispracticum Box

Angelique van Alebeek & Michael de Korte (VAVO Rijnmond College)

Presentatie van de inhoud en het idee achter de thuispracticum box. Daarna gaan we met enkele proefjes aan de slag om een beter idee te krijgen hoe een leerling dit ervaart en hoe met eenvoudig en onschuldig materiaal de praktijk de theorie ondersteund.

Werkgroep 2.3 – Enthousiasmerende didactiek

Sebastiaan de Lavoir (Wolfert Dalton)

Wat maakt dat leerlingen enthousiast worden over het vak scheikunde? Veel contexten die in methodes worden aangehaald lijken voor mijn leerlingen vaak een ‘ver-van-hun-bed show’ (productie van TDA) of maken hen eerder bang dan dat ze enthousiast worden om te gaan onderzoeken (global warming). Bij een ontwerppracticum over kristalgroei werden mijn leerlingen enthousiast. Ook bij het spelen van ‘Wie is de mol’ in het kader van een examentraining zag ik plezier en enthousiasme. We gaan aan de slag om te bekijken aan welke voorwaarde voldaan moet worden om een werkvorm niet alleen activerend te maken, maar ook enthousiasmerend. We gaan kijken naar keuzevrijheid / verantwoordelijkheid, differentiatie, contexten en soorten practica om leerlingen te enthousiasmeren voor het vak scheikunde en zijn rol in de maatschappij.

Werkgroep 2.4 – Aandacht voor geschiedenis in de scheikundeles

Remco Vasterink (Hogeschool Utrecht)

Bij het vak scheikunde denken leerlingen, en waarschijnlijk ook veel docenten, niet direct aan geschiedenis. Toch kan aandacht voor geschiedenis in de scheikundeles duiding geven aan (natuur)wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, kan geschiedenis mooie contexten bieden voor het scheikundeonderwijs en is het vaak ook gewoon leuk. In deze werkgroep wordt eerst op een rij gezet waarom geschiedenis een meerwaarde kan zijn in de scheikundeles. Tevens worden voorbeelden gegeven van werkvormen en contexten die je in de les kunt gebruiken. Daarna gaan de deelnemers zelf aan de slag met een opdracht waarbij geschiedenis, scheikunde maar ook duurzaamheid aan bod komt.

Werkgroep 2.5 – Naar een nieuw examenprogramma voor scheikunde in het vmbo

Jeroen Sijbers (SLO)

In de toekomst worden de examenprogramma’s voor de bètavakken in de bovenbouw van het vmbo vernieuwd. Het examenprogramma scheikunde bestaat sinds 1999 en is sinds die tijd niet meer inhoudelijk vernieuwd. In 2003 zijn de eindtermen herschreven en globaler geformuleerd. Op dat moment is de naam nask2 ingevoerd. In deze werkgroep bespreken we een aantal kansen voor de vernieuwing van het vak nask2. Aan de hand van gesprekken met vakverenigingen, lerarenopleiders en uitgevers, zijn de afgelopen tijd diverse ideeen opgehaald. Ik presenteer ze en ben benieuwd naar jouw mening. Herken je de ideeen? Wat zou je willen veranderen? We gaan in discussie en samen kijken we naar de mogelijkheden voor duurzaam chemieonderwijs in het vmbo.

[Gaat niet door] Werkgroep 2.6 – Scheikunde relevant maken in een school-communityproject

Sanne Korte (Universiteit Utrecht)

Aandacht besteden aan duurzaamheid kan in de klas, maar ook in samenwerking met de omgeving. Hoe vorm je met leerlingen, ouders en andere betrokkenen een vraag die zowel voor school en scheikunde als voor anderen interessant en relevant is? Hoe zorg je dat je zo’n project in beperkte tijd tot een resultaat brengt? Tijdens deze workshop gaan jullie zelf aan de slag met “co-creatie”: het samen zoeken naar een duurzaamheidsvraagstuk, mogelijke oplossingen en een plan om dit aan te pakken. We delen ervaringen en ideeën hoe we de gemeenschap bij schoolprojecten kunnen betrekken. Daarnaast vertellen we vanuit ons MOST project hoe we onderzoek doen naar het opzetten van zulke school-communityprojecten, onze ervaringen tot nu toe en de begeleiding die wij aan scholen hierbij bieden. Aan het einde van deze workshop ben je een co-creatie ervaring rijker, heb je een hoofd boordevol ideeën over duurzame vraagstukken, mogelijke projecten en een aantal tools om deze ideeën om te zetten in actie.

Carrousel – Rondreizende scheikundelabs

De Universiteit Utrecht (UU), de Universiteit Twente (UT) en de Universiteit van Amsterdam (UvA) bieden vanaf dit schooljaar samen een serie rondreizende scheikundelabs aan. Tijdens onze masterclass demonsteren wij graag de drie verschillende practica.

De UU heeft een practicum ontwikkeld voor 5/6 vwo waarbij leerlingen het rendement van verschillende katalysatoren onderzoeken met een portable gaschromatograaf. De UT biedt een practicum aan over de toepassing van membranen als scheidingsmethode en bij zuivering. De UvA biedt een practicum aan waarbij een hele klas tegelijk in kleine groepjes aan de slag gaat met ieder een eigen spectrofotometer. Doordat de UU, UT en de UvA de handen ineenslaan, kunnen we door het hele land rondreizende scheikundepractica aanbieden, in navolging van andere succesvolle rondreizende practica zoals het Ioniserende Stralen Practicum voor Natuurkunde en de Reizende DNA-labs voor Biologie/NLT. Studententeams gaan met de practica op pad en laten scholieren op een leuke manier ervaring opdoen met scheikundige technieken en de complexiteit van industriële vraagstukken. Doordat de practica zijn opgezet als een onderzoek, ervaren leerlingen het beroepsperspectief van een onderzoeker. De inzet van studenten maakt het mogelijk op een laagdrempelige wijze informatie te verkrijgen over studeren aan de universiteit, scheikundige opleidingen en mogelijke beroepsperspectieven. Daarnaast zullen we tijdens het practicum ook aandacht besteden aan de connectie met universitair onderzoek.

We hopen u tijdens deze workshop enthousiast te maken voor de rondreizende practica en wellicht komen we dit schooljaar al bij u langs! Wilt u alvast een kijkje nemen? Ga dan naar www.gcindeklas.nl voor foto’s en een filmpje van het rondreizende practicum van de UU.

Terug naar boven^

Masterclasses – Ronde 1 | Vrijdag 10:45 – 11:30 uur

Masterclass 1.1 – Samen opleiden binnen de Duurzaamheidsfabriek

Daan Wortel (Duurzaamheidsfabriek) & Marieke Wolthoff (Platform Talent voor Technologie)

Verspreid over Nederland werken binnen meer dan 300 regionale samenwerkingen mbo/hbo-instellingen en bedrijfsleven samen aan innovatief en toekomstbestendig onderwijs. Eén van deze publiek private samenwerkingen is de Duurzaamheidsfabriek in Dordrecht die zich onder andere bezig houdt met het thema verbrandingsmotoren. Het doel is om jongeren beter voor te bereiden op de nieuwe ontwikkelingen binnen dit vakgebied. De klassieke verbrandingsmotor vergroent namelijk komende jaren in razendsnel tempo. Dat is het gevolg van het maatschappelijke streven naar een groene, circulaire economie en om emissies te verminderen. In deze masterclass nemen we jullie mee in dé kracht van samenwerking tussen beroepsonderwijs en bedrijven en laten we jullie zien hoe jullie leerlingen leskrijgen in vervolgopleidingen en welke mogelijkheden dit biedt voor het scheikunde onderwijs in het voortgezet onderwijs.

Masterclass 1.2 – Safe-by-Design: aan de voorkant nadenken over duurzaamheid en circulariteit

Michiel van Kuppevelt & Sam Krouwel (RIVM)

We streven naar een wereld met schone en veilige producten, materialen en processen. De chemie heeft daarin een groot aandeel. Van tevoren nadenken over de veiligheid, circulariteit en duurzaamheid van innovaties is nodig om de maatschappelijke duurzaamheidstransities ook echt duurzaam te laten zijn. Het ministerie van IenW zet dat op de agenda: https://safe-by-design-nl.nl/ In deze workshop wordt het concept Safe-by-Design uitgelegd en een link gemaakt met o.a. de Green Deal en de circulaire economie. Daarna gaan we graag met u in gesprek hoe we nadenken over Safe-by-Design in het onderwijs aan het licht kunnen brengen!

Masterclass 1.3 – Het plasticexperiment: bioplastic maken en testen voor onderbouw en vmbo

Winnie Meijer (C3)

Maak kennis met de nieuwste C3-digibordles: ‘Het plasticexperiment’. In twee lessen maken leerlingen zelf bioplastic van melk en azijn en testen het zelfgemaakte plastic.
Duurzaam omgaan met materialen is een belangrijk onderwerp voor deze generatie. Met deze les geef jij jouw leerlingen inzicht dat de chemische industrie werkt aan de transitie van lineaire productie (grondstof -> product -> gebruik -> afval) naar circulaire chemie. Leerlingen ervaren dat de chemie een belangrijke rol speelt in het duurzaamheidsvraagstuk rond plastic. De les leidt tot het nadenken over hoe je materiaal maakt en hoe je afval omzet naar grondstoffen. Het plasticexperiment is geschikt voor onderbouw, vmbo en projectweken.
Tijdens de masterclass ervaar je de les zelf; je maakt zelf bioplastic en test en beoordeelt het. Ook ontvang je een gratis pakket met de labkaarten voor het uitvoeren van de les in jouw klassen. De labkaarten kunnen in de klas steeds opnieuw worden gebruikt.

Masterclass 1.4 – Energietransitie… onderbouwd en gemotiveerd!

Jelte Bosma (DAREL Educatie)

In deze interactieve masterclass maken de deelnemende docenten kennis met de zeer relevante en actuele masterclass die door DAREL Education, met ondersteuning van het Copernicus Instituut van UU en Energie Beheer Nederland, aan het VO wordt aangeboden. Deze sessie begint met een aantal eyeopeners over ons energiesysteem en geeft feitelijk inzicht in trends en de huidige status van onze transformatie naar hernieuwbare energie. We bediscussiëren de belangrijkste technische oplossingsrichtingen en maatschappelijke dilemma’s. Gezamenlijk overwegen we hoe we deze maatschappelijke uitdaging kunnen benaderen, zodanig dat we ons zelf, onze leerlingen en de samenleving motiveren in plaats van polariseren.

Masterclass 1.5 – Maak het (je) eigen – (Na)Sk-lesmethode
André Oliviers (Maak het (je) Eigen)

André Olivier schreef een eigen lesmethode voor natuur- en scheikunde, voor de onderbouw havo en vwo. Een methode waarbij de leerlingen op een actieve en uitdagende manier betrokken worden. Het bijzondere aan de methode is dat deze volledig aan te passen is, zodat deze op maat gemaakt kan worden voor iedere school en sectie. Je krijgt als school dus een EIGEN methode voor een fractie van de (eenmalige) kosten die voor de reguliere methodes betaald moet worden. De methode heeft zich inmiddels al vier jaar lang bewezen op zijn eigen school. Daarom is het tijd voor een volgende stap: de methode delen met een andere school, met enthousiaste (natuur-) en scheikunde docenten.

Wat kun je verwachten? De term masterclass dekt niet de lading van het verhaal. Verwacht ook geen reclamepraatje, van een vertegenwoordiger, maar meer een open gesprek over de kansen en mogelijkheden, maar zeker ook de beperkingen van deze methode. Een eerlijk verhaal van een docent met passie voor zijn vak en het onderwijs en een klein beetje weerzin tegen de rol van de uitgevers in onze branche.

Voor en door wie? Zoek jij, als (natuur-)scheikunde docent of zoeken jullie, als sectie, een nieuwe uitdaging voor je leerlingen, maar ook voor jullie als sectie? Ben je benieuwd wat deze methode inhoudt? Of het ook geschikt is voor jouw school? Bekijk dit filmpje voor meer inspiratie.

Masterclass 1.6 – Duurzaam, digitaal en volledig papierloos scheikundeonderwijs
Erik ter Horst, docent scheikunde op het Agnietencollege Zwartsluis (Learnbeat)

In deze masterclass ontdek je hoe je duurzaam scheikundeonderwijs geeft door volledig papierloos te werken, toetsen en feedback te geven. Je wordt meegenomen in de wereld van zelf digitaal lesmateriaal maken, digitaal structuurformules tekenen, automatisch nakijken en veilig digitaal toetsen. Je ervaart zelf hoe het is om als leerling volledig papierloos scheikundeles te krijgen en digitaal toetsen te maken en af te nemen. Daarnaast ontdek je hoe jij als docent duurzaam kunt gebruik maken van je eigen lesmateriaal, practica en toetsen doordat je de flexibiliteit hebt om (last minute) dingen aan te passen of te updaten.

Terug naar boven^

Masterclasses – Ronde 2 | Vrijdag 11:45 – 12:30 uur

Masterclass 2.1 – Waterstof uit Wind en Woestijn
Arnoud Pollmann (Vereniging voor Zonnekrachtcentrales / NLT / NVOX) & Harrie Jorna (NLT / NVOX)

Dit klinkt mogelijk vreemd in de oren, maar wie weet nog dat Nederland tot voor 60 jaar geleden vooral kookte op stadsgas? Stadsgas, gemaakt uit kolen, bestond toen immers voor 50% uit waterstof! In deze workshop krijg je informatie hoe in de woestijn en op zee op grote schaal goedkoop waterstof gewonnen kan worden met grote zonnecentrales of windparken. Genoeg ruimte? Gevaarlijk? Niet te duur? Vergeleken met PV? Solar fuels? Vliegen op waterstof?

Op al deze vragen zullen we ingaan. Ons doel is dat leerlingen op een verantwoorde en gedegen manier meedoen in de discussie rond de uitstoot van CO2 en klimaatverandering. In deze presentatie geven we ook inzage in de nieuwe gelijknamige NLT-module en geven we suggesties voor het invlechten van dit thema op niet-NLT-scholen. In vorm van projectweken, PWS etc. Een zichtexemplaar is beschikbaar.

Masterclass 2.2 – Analyse van de (concept) herziene scheikunde syllabi (havo en vwo) en discussie
Emiel de Kleijn (SLO) & Syllabuscommissie

In 2013 zijn de nieuwe examenprogramma’s voor scheikunde voor havo en vwo in de vierde klas ingevoerd. De examenstof is onderverdeeld in een centraal examendeel en een schoolexamendeel. Het centraal examendeel wordt gespecificeerd in de syllabus. De syllabi zijn nu aan een herziening toe. Een herziening uitgevoerd op basis van een eerder door het CvTE (College van Toetsing en Examens) uitgevoerde verkenning. In deze masterclass worden de wijzigingen in de syllabi gepresenteerd en toegelicht door (leden van) de syllabuscommissie.

Masterclass 2.3 – Chemistry IB compared met scheikunde VWO
Estevan Veenstra (De Nieuwe Internationale School Esprit, DENISE)

In deze masterclass wordt ingegaan op de overeenkomsten en verschillen tussen het scheikunde programma (VWO) in Nederland en het chemistry programma van het international baccalaureate (IB). Een overzicht van het IB-programma in het algemeen, voor de sciences en voor chemistry in het bijzonder komen aan bod. Bijzondere aandacht zal besteed worden aan de zogenaamde IA oftewel “internal assessment”. Een IA is gewoon een praktische opdracht die 20% van het eindexamencijfer bepaalt binnen het vak chemistry. Wel zijn er heel wat regels en bepalingen gekoppeld aan het maken en beoordelen van zo een IA. De deelnemers zullen wegwijs gemaakt worden in de beoordelingsmethodiek van de chemistry IA en als slot zullen we gezamenlijk een IA becijferen volgens het IB. Onze beoordelingen leggen we naast elkaar en naast een officiële beoordeling van een moderator van het international baccalaureate.”

Masterclass 2.4 – Formatief evalueren met tekeningen
Hanna Stammes (Radboud Universiteit)

Scheikundigen zijn in hun werk sterk afhankelijk van tekeningen. Ze gebruiken tekeningen bijvoorbeeld om de ruimtelijke structuur weer te geven van stoffen die ze willen synthetiseren en om ideeën te delen. Scheikundeonderwijs is ook gebaat bij het gebruik van tekeningen. Net als voor experts, geven tekeningen leerlingen handvaten om scheikundig te redeneren en om te communiceren. Werken met tekeningen hoort ook bij het leren van scheikundige praktijken als modelleren en ontwerpen, en tekenen kan motiveren om te leren. Leerlingen zelf laten tekenen biedt daarnaast een uitgelezen kans om informatie in te winnen over hun leren.

In deze workshop verkennen we wat leerlingtekeningen in de scheikundeles voor rollen kunnen spelen in formatieve evaluatieprocessen. Samen verkennen we mogelijkheden voor je eigen lessen aan de hand van uitkomsten van praktijkonderzoek, voorbeelden en door zelf te tekenen.

Masterclass 2.5 – POLARIS – Leren waar het om draait
Peter Koopmans (Boom VO)

Maak nu kennis met het uitdagende lesmateriaal van POLARIS voor de onderbouw scheikunde. Een methode waarin de vakconcepten weer centraal staan. POLARIS is overzichtelijk, kernachtig en doelgericht én geeft u alle ruimte om uw eigen accenten te leggen.

Uniek aan POLARIS:

  • Focus op concepten, die compact en helder worden uitgelegd.
  • Per paragraaf een leerdoel met leerdoelencheck.
  • Volledig RTTI-gecertificeerd (leerdoelen, opdrachten en toetsen).
  • Per paragraaf een uitlegvideo over de kernconcepten, geschikt voor leren thuis.
  • Per paragraaf een presentatie om uw (online) les te verrijken.
  • Practica in een check- of ontdekvariant.
  • Gratis online docentenmateriaal met uitwerkingen, practica presentaties en toetsen.

Op boomvoortgezetonderwijs.nl vindt u het complete overzicht van alle reeds verschenen titels. Per titel kunt u online door een voorbeeldhoofdstuk bladeren. POLARIS is dé gids voor uw scheikundeonderwijs! We verwelkomen u graag op de onderwijsmarkt.”

Terug naar boven^

Parallellezing 2 | Vrijdag 14:15 – 15:00 uur

De microbiële methaancyclus in een opwarmende wereld – Wat gebeurt er met de permafrost?

Michiel in ‘t Zandt (KWR Water Research Institute)

De aarde warmt op en de gevolgen hiervan zijn over de hele wereld zichtbaar. De gevolgen voor de Arctische gebieden zijn enorm doordat de opwarming hier sneller gaat en een groot gebied dat duizenden jaren lang bevroren is geweest nu plots ontdooit.
In smeltmeren die door de opwarming ontstaan huist microbiologisch leven dat broeikasgassen, waaronder methaan produceert. Dit effect kan de opwarming verder versterken, maar dit is moeilijk te voorspellen door beperkte kennis over de chemie en microbiologie.
In deze lezing ga ik in op de huidige kennis van en belangrijke vragen over de permafrost. Wat is het nou precies? Wat doen micro-organismen met de permafrost? Wat weten we door recente onderzoeken? Hoe ziet de toekomst eruit?

Terug naar boven^

Werkgroep – Ronde 3 | Vrijdag 14:15 – 15:30 uur

Werkgroep 3.1 – Duurzame waterzuivering met slimme bacteriën
Martha Hoebens (Bedrijf in de Klas) & Angelo de Mul (PureBlue Water)

In het chemie onderwijs is het zuiveren van water een bekende context. We hebben het dan vaak over grote waterzuiveringsinstallaties. Maar wat doe je als daar geen plaats voor is? Of een andere oplossing nodig is? In deze werkgroep vertelt PureBlue Water over de compacte waterzuiveringsinstallaties die zij ontwikkelen en de duurzame innovaties op dit gebied. Daar koppelen we lesmateriaal aan van Jet-Net & TechNet, dat met Pure Blue samen is ontwikkeld door Bedrijf in de Klas. Actueel en direct toepasbaar in de scheikundeles. PureBlue Water is een bedrijf dat installaties ontwikkelt om afvalwater te behandelen tot schoon water door te filteren, te desinfecteren of te zuiveren. Bij het zuiveren en behandelen van water focussen zij ook op waterhergebruik, vermindering van water-, energie- en chemicaliënconsumptie, het terugwinnen van grondstoffen en kringloopsluiting als centrale elementen bij het bereiken van hun missie.

Werkgroep 3.2 – Duurzame inzet van Kritisch denken en Creativiteit bij scheikundepratica
Marion van Brederode (Calandlyceum Amsterdam)

Scheikunde-opdrachten vragen soms van leerlingen dat ze zelf nadenken over mogelijke (duurzame) oplossingen voor een maatschappelijke of technologisch probleem. Hiervoor hebben leerlingen creativiteit nodig en wordt een een beroep gedaan op het kritisch denken van leerlingen. In de praktijk blijkt dat het voor leerlingen vaak moeilijk is deze vaardigheden in te zetten. In deze workshop zal aan de hand van een literatuurstudie en een eigen researchstudie (van Brederode et al, CERP 21(4), 1173-1182) uiteen worden gezet hoe natuurwetenschappelijke practica kunnen helpen kritisch, creatief- en probleemoplossend denken bij bij leerlingen te stimuleren en te ontwikkelen. Hiervoor wordt een kruisbestuiving gezocht met vakdidactiek die ontwikkeld is voor ontwerp-opleidingen, omdat creativiteit hierin een centraal element is. Idee is dat aandacht voor deze brede vaardigheden de aantrekkelijkheid en het ontwikkelrendement voor leerlingen bij scheikundepractica kan verhogen.

Werkgroep 3.3 – Formatief evalueren in de scheikundeles
Joost van Vijfeijken (Montessori College Eindhoven) & Emiel de Kleijn (SLO)

Formatief evalueren (FE) krijgt binnen het onderwijs steeds meer aandacht. Zowel beleidsmakers als docenten zien de meerwaarde van FE in. Ook SLO biedt handvatten, voorbeelden en richtlijnen aan om je als docent wegwijs te maken in het oerwoud dat FE heet. De volgende stap is dan ook aan ons docenten! Hoe kunnen we FE vormgeven in onze scheikundelessen? Tijdens deze werkgroep gaan we in op die vraag en laten we voorbeelden zien uit de praktijk.
De cyclus van formatief evalueren van Gulikers en Baartman zal tijdens deze werkgroep centraal staan. De nadruk zal daarbij voornamelijk liggen op de praktische implementatie van Formatief Evalueren in de scheikundeles.

Werkgroep 3.4 – Toekomst van het scheikundeonderwijs: bevoegdheden onder druk!
Jan Jaap Wietsma (NVON / Universiteit Twente / Greijdanus) & Elwin Savelsbergh (Hogeschool en Universiteit Utrecht)

Het bevoegdhedenstelsel staat onder druk. De Onderwijsraad pleit voor een nieuw bevoegdhedenstelsel, en diverse lerarenopleidingen lopen al op die ontwikkeling vooruit. Maar er zijn ook tegenstemmen en de discussie over de gewenste richting is nog volop gaande. In deze workshop schetsen we kort de huidige stand van zaken om vervolgens met jullie in gesprek te gaan over de positie die de NVON moet innemen in het debat: Wat heeft een goede scheikundeleraar nodig? Wat zou je kunnen met een brede(re) bèta-bevoegdheid? Wat moet het verschil zijn tussen een eerste- en een tweedegraadsopleiding? Welke kwalificaties verwachten we van een toa? En wat doe je met die ideeën in het licht van het nijpende lerarentekort?

Terug naar boven^

Masterclasses – Ronde 3 | Vrijdag 14:15 – 15:00 uur

Masterclass 3.1 – Digitale chemie: een duurzame oplossing voor chemische uitdagingen
Thomas Hansen (Vrije Universiteit Amsterdam)

Chemische reacties op de computer en niet in het laboratorium? Dit klinkt niet voor iedereen direct als een logische uitspraak. Maar computers worden steeds krachtiger en sneller, waardoor ze een steeds belangrijkere rol krijgen, zo ook binnen de chemie. Het gedrag van moleculen berust op natuurwetten, die computers door kwantummechanische simulaties zeer nauwkeurig kunnen nabootsen. Men kan computationele chemie vergelijken met een zeer geavanceerde filmcamera die chemische reacties kan vastleggen. Dit is spectaculair want reacties vinden plaats op een extreem korte tijdschaal (picosecondes) en een extreem kleine lengteschaal (nanometers). Computationele chemie speelt nu al een centrale rol in het chemisch onderzoek met veel uiteenlopende toepassingen, zoals het ontwerpen van nieuwe medicijnen en het maken van efficiëntere katalysatoren. In deze masterclass wordt u meegenomen in de wereld van de digitale chemie, van de beginselen tot de toepassingen in de wereld om ons heen.

[Gaat niet door] Masterclass 3.2 – Safe-by-Design: aan de voorkant nadenken over duurzaamheid en circulariteit
Michiel van Kuppevelt & Sam Krouwel (RIVM)

We streven naar een wereld met schone en veilige producten, materialen en processen. De chemie heeft daarin een groot aandeel. Van tevoren nadenken over de veiligheid, circulariteit en duurzaamheid van innovaties is nodig om de maatschappelijke duurzaamheidstransities ook echt duurzaam te laten zijn. Het ministerie van IenW zet dat op de agenda: https://safe-by-design-nl.nl/ In deze workshop wordt het concept Safe-by-Design uitgelegd en een link gemaakt met o.a. de Green Deal en de circulaire economie. Daarna gaan we graag met u in gesprek hoe we nadenken over Safe-by-Design in het onderwijs aan het licht kunnen brengen!

[Gaat niet door] Masterclass 3.3 – Samen opleiden binnen de Duurzaamheidsfabriek
Daan Wortel (Duurzaamheidsfabriek) & Marieke Wolthoff (Platform Talent voor Technologie)

Verspreid over Nederland werken binnen meer dan 300 regionale samenwerkingen mbo/hbo-instellingen en bedrijfsleven samen aan innovatief en toekomstbestendig onderwijs. Eén van deze publiek private samenwerkingen is de Duurzaamheidsfabriek in Dordrecht die zich onder andere bezig houdt met het thema verbrandingsmotoren. Het doel is om jongeren beter voor te bereiden op de nieuwe ontwikkelingen binnen dit vakgebied. De klassieke verbrandingsmotor vergroent namelijk komende jaren in razendsnel tempo. Dat is het gevolg van het maatschappelijke streven naar een groene, circulaire economie en om emissies te verminderen. In deze masterclass nemen we jullie mee in dé kracht van samenwerking tussen beroepsonderwijs en bedrijven en laten we jullie zien hoe jullie leerlingen leskrijgen in vervolgopleidingen en welke mogelijkheden dit biedt voor het scheikunde onderwijs in het voortgezet onderwijs.

[Gaat niet door] Masterclass 3.4 – De (cruciale) rol van de Chemie in de Circulaire Economie
Oscar van den Brink (Chemistry NL / COAST)

In de masterclass wordt ingegaan op nut en noodzaak van de chemie in de circualire economie. Of het nu gaat om het maken van producten die langer meegaan, repareerbaar zijn of recycleerbaar zijn, de chemie moet dat mogelijk maken. Dit gaat verder dan het ontwikkelen van nieuwe materialen; in samenwerking met gebruikers en andere industriele sectoren moeten nieuwe concepten voor duurzaam gebruik van materialen ontwikkeld worden. In een aantal gevallen wordt, voor aanvulling waar circulariteit niet voldoende is om in de vraag te voorzien, ook gezocht naar alternatieve grondstoffen met een minimale ecologische voetafdruk. Vanzelfsprekend is ook daar de chemie vaak onmisbaar.

Masterclass 3.5 – Chemie Overal havo/vwo onderbouw vernieuwd!
Lotte Oostebrink (Noordhof)

Wil jij alles weten over de nieuwe 8e editie van Chemie Overal havo/vwo onderbouw voor schooljaar 2022/2023? Kom naar onze masterclass en krijg als eerste een kijkje in ons nieuwste lesmateriaal. Met de nieuwe editie gaan je leerlingen gemotiveerd aan de slag met herkenbare scheikunde. Scheikundige concepten worden ondersteund door relevante en actuele contexten, waardoor het vak tot leven komt. Tijdens de masterclass vertellen we alles over de belangrijkste vernieuwingen, geven we een kijkje in de vernieuwde online omgeving en komen de vele mogelijkheden voor differentiatie en formatief werken aan bod. Uiteraard is er ook de mogelijkheid om met elkaar in gesprek te gaan en vragen te stellen.

Terug naar boven^

Masterclasses – Ronde 4 | Vrijdag 15:15 – 16:00 uur

Masterclass 4.1 – Chemistry IB compared met scheikunde VWO
Estevan Veenstra (De Nieuwe Internationale School Esprit, DENISE)

In deze masterclass wordt ingegaan op de overeenkomsten en verschillen tussen het scheikunde programma (VWO) in Nederland en het chemistry programma van het international baccalaureate (IB). Een overzicht van het IB-programma in het algemeen, voor de sciences en voor chemistry in het bijzonder komen aan bod. Bijzondere aandacht zal besteed worden aan de zogenaamde IA oftewel “internal assessment”. Een IA is gewoon een praktische opdracht die 20% van het eindexamencijfer bepaalt binnen het vak chemistry. Wel zijn er heel wat regels en bepalingen gekoppeld aan het maken en beoordelen van zo een IA. De deelnemers zullen wegwijs gemaakt worden in de beoordelingsmethodiek van de chemistry IA en als slot zullen we gezamenlijk een IA becijferen volgens het IB. Onze beoordelingen leggen we naast elkaar en naast een officiële beoordeling van een moderator van het international baccalaureate.

Masterclass 4.2 – Het plasticexperiment: bioplastic maken en testen voor onderbouw en vmbo

Winnie Meijer (C3)

Maak kennis met de nieuwste C3-digibordles: ‘Het plasticexperiment’. In twee lessen maken leerlingen zelf bioplastic van melk en azijn en testen het zelfgemaakte plastic.
Duurzaam omgaan met materialen is een belangrijk onderwerp voor deze generatie. Met deze les geef jij jouw leerlingen inzicht dat de chemische industrie werkt aan de transitie van lineaire productie (grondstof -> product -> gebruik -> afval) naar circulaire chemie. Leerlingen ervaren dat de chemie een belangrijke rol speelt in het duurzaamheidsvraagstuk rond plastic. De les leidt tot het nadenken over hoe je materiaal maakt en hoe je afval omzet naar grondstoffen. Het plasticexperiment is geschikt voor onderbouw, vmbo en projectweken.
Tijdens de masterclass ervaar je de les zelf; je maakt zelf bioplastic en test en beoordeelt het. Ook ontvang je een gratis pakket met de labkaarten voor het uitvoeren van de les in jouw klassen. De labkaarten kunnen in de klas steeds opnieuw worden gebruikt.

Masterclass 4.3 – Waterstof uit Wind en Woestijn
Arnoud Pollmann (Vereniging voor Zonnekrachtcentrales / NLT / NVOX) & Jan Molenaar (Vereniging voor Zonnekrachtcentrales)

Dit klinkt mogelijk vreemd in de oren, maar wie weet nog dat Nederland tot voor 60 jaar geleden vooral kookte op stadsgas? Stadsgas, gemaakt uit kolen, bestond toen immers voor 50% uit waterstof! In deze workshop krijg je informatie hoe in de woestijn en op zee op grote schaal goedkoop waterstof gewonnen kan worden met grote zonnecentrales of windparken. Genoeg ruimte? Gevaarlijk? Niet te duur? Vergeleken met PV? Solar fuels? Vliegen op waterstof?
Op al deze vragen zullen we ingaan. Ons doel is dat leerlingen op een verantwoorde en gedegen manier meedoen in de discussie rond de uitstoot van CO2 en klimaatverandering. In deze presentatie geven we ook inzage in de nieuwe gelijknamige NLT-module en geven we suggesties voor het invlechten van dit thema op niet-NLT-scholen. In vorm van projectweken, PWS etc. Een zichtexemplaar is beschikbaar.

[Gaat niet door] Masterclass 4.4 – Energietransitie… onderbouwd en gemotiveerd!
Jelte Bosma (DAREL Educatie)

In deze interactieve masterclass maken de deelnemende docenten kennis met de zeer relevante en actuele masterclass die door DAREL Education, met ondersteuning van het Copernicus Instituut van UU en Energie Beheer Nederland, aan het VO wordt aangeboden. Deze sessie begint met een aantal eyeopeners over ons energiesysteem en geeft feitelijk inzicht in trends en de huidige status van onze transformatie naar hernieuwbare energie. We bediscussiëren de belangrijkste technische oplossingsrichtingen en maatschappelijke dilemma’s. Gezamenlijk overwegen we hoe we deze maatschappelijke uitdaging kunnen benaderen, zodanig dat we ons zelf, onze leerlingen en de samenleving motiveren in plaats van polariseren.

Masterclass 4.5: Nova geeft duurzaamheid een duurzame plek
Ilse Landa (Malmberg)

Duurzaamheid staat in 2021 nog dringerder op de agenda dan in voorgaande jaren. Je leerlingen zullen waarschijnlijk hun hele leven met duurzaamheidskwesties te maken krijgen. Daarom is het belangrijk dat we leerlingen dit onderwerp met een kritische en tegelijkertijd genuanceerde blik leren bekijken. Wat is duurzaamheid eigenlijk? Hoe kun je bepalen of een product duurzaam is? Kun je duurzaamheid uitdrukken in een getal? En wat betekent dat dan? Het onderwerp wordt leuker en krijgt meer betekenis als er ruimte is voor discussie! Nova biedt handvatten om het onderwerp met een frisse blik te benaderen. Tegelijkertijd bereidt Nova je leerlingen zo goed mogelijk voor op het eindexamen door de conceptuele kant van duurzaamheid gedegen te behandelen.
In deze werkgroep onderzoeken we samen verschillende lesvormen om duurzaamheid aan bod te laten komen. Vol inspiratie ga je na deze werkgroep weer naar huis.

Terug naar boven^

Keynote | Vrijdag 16:15 – 17:30 uur

Polymeerverwerking: Een complex (coacervaat) verhaal

Marleen Kamperman (Rijksuniversiteit Groningen)

In de natuur maken allerlei organismen fantastische materialen, zoals de bek van een inktvis, spinrag en de draden van de fluweelworm, zonder daarbij gebruik te maken van schadelijke oplosmiddelen. Veel van die materialen bestaan uit eiwitten en voor ze hun uiteindelijke eigenschappen krijgen, zitten ze in vloeibare vorm in het organisme. De omzetting van de vloeistof naar het uiteindelijke materiaal is een heel interessant proces, dat we in mijn onderzoeksgroep bestuderen en nabootsen. We hopen daarbij nieuwe materialen te ontwikkelen via milieuvriendelijke processen.

Terug naar boven^

Parallellezing 3 | Vrijdag 20:15 – 21:00 uur

De plastic soep: waar komt het vandaan en hoe lossen we het op?

Erik van Sebille (Universiteit Utrecht)

Er drijft ontzettend veel plastic afval in de oceaan. Dat plastic brengt schade toe aan het zeeleven. Maar waar komt dat plastic vandaan? Wat gebeurt er met het plastic als het in de oceaan is? En kunnen we het opruimen? Door de oceaanstromingen en hoe plastic daarin wordt meegenomen te modelleren proberen we antwoord te vinden op al die vragen. En zo een bijdrage te leveren aan een schonere oceaan. Oceanograaf Erik van Sebille doet onderzoek naar dingen die in oceanen drijven: plastic, maar ook bacteriën, vissen en larven. In 2016 ontving hij een ERC Starting Grant van 1,5 miljoen euro om te onderzoeken hoe plastic beweegt in de oceaan. “Daarvoor heb je niet genoeg aan alleen het simuleren van oceaanstromingen, maar moet je ook de invloed van golven en stormen bestuderen, hoe snel plastic onder verschillende omstandigheden uiteenvalt in kleine stukjes, dat soort dingen. Je krijgt pas een goed beeld van wat er gebeurt in de oceaan als je al die factoren meeneemt.”

Terug naar boven^

Werkgroep – Ronde 4 | Vrijdag 20:15 – 21:30 uur

Werkgroep 4.1 – De LAATSTE Great Woudschoten Chemie Egg Race
Arne Mast (arnemast.nl) & Susanne Dirks Trommelen (Fontys Lerarenopleiding Tilburg)

Dit is uw laatste kans om op Woudschoten (nog eens) aan een chemie egg race mee te doen. Want Arne gaat met pensioen. Susanne gaat natuurlijk lekker door met andere, nieuwe dingen. De laatste keer de korte uitleg. Egg Races zijn afkomstig uit Engeland. In de jaren 80 waren ze er op tv. Het zijn wedstrijdjes waarin de deelnemers (in teams of alleen) een opdracht moeten uitvoeren. Bij een chemical egg race gaat de opdracht natuurlijk over chemie. En past dus in de scheikundeles. Een stof herkennen, een optimaal enzym vinden, een werkwijze ontwerpen, … Wie de opdracht het beste uitvoert is de winnaar.Op Woudschoten hebben we in de afgelopen jaren 4 egg races gedaan en die zijn allemaal nog verkrijgbaar. Nu dus de 5e, een nieuwe opdracht. En zoals altijd, kunt u de opdracht meenemen om direct in de klas te doen. Doe mee aan de LAATSTE Great Woudschoten Chemie Egg Race. We hopen nog 1 keer op een volle bak!

Werkgroep 4.2 – Meiden in de chemie: studiekeuze en het grote potentieel
Marijn Meijer (C3) & Marieke Wolthoff (Platform Talent voor Technologie)

Er is sprake van een groot tekort aan beschikbare afgestudeerden op de arbeidsmarkt: meer meiden lost dat op: maar hoe krijgen we dat voor elkaar? Relatief veel jongeren kiezen voor een natuurprofiel. Deze generatie toont meer dan andere belangstelling voor hun duurzame toekomst. Toch kiezen vooral meiden niet voor een technische studie ondanks hun talenten. Die keuze is een resultaat van persoonlijke ervaringen opgedaan in het basis- en  voortgezet onderwijs en tijdens de beroepsopleiding. In deze actieve werkgroep gaan we met z’n allen verkennen waar het probleem precies ligt, wat wel werkt en wat we als scheikundedocenten, toa’s en methodeschrijvers aan de tegenvallende studiekeuze door meiden kunnen doen.

Werkgroep 4.3 – Energietransitie, noodzaak voor een duurzame samenleving
Jelte Bosma & Monica van Leeuwen (DAREL Educatie)

In de workshop maken de deelnemende docenten kennis met de zeer relevante en actuele masterclass die door DAREL Education, met ondersteuning van het Copernicus Instituut van UU en Energie Beheer Nederland, aan het VO wordt aangeboden. De werkgroepsessie begint met een korte presentatie en plenair debat rond een aantal “eyeopeners” over fossiele brandstoffen en de energietransitie. Een succesvolle energietransitie heeft duurzame energiebronnen en grondstoffen nodig en ook duurzame productieprocessen voor brandstoffen, materialen en spullen. We bediscussiëren mogelijke toekomstscenario’s en hun gevolgen, het nog beschikbare “Parijsbudget” en mogelijke aanpakken die tot succes kunnen leiden. Hierna gaan de deelnemers zelf aan de slag met een lesmodule uit de masterclass waarin onze primaire energiebronnen met elkaar worden vergeleken. Hierbij wordt gebruik gemaakt de Klimaatklok, een escaperoom spel waarbij niet de tijd tikt maar het CO2-budget.

Werkgroep 4.4 – Enthousiasmerende didactiek
Sebastiaan de Lavoir (Wolfert Dalton)

Wat maakt dat leerlingen enthousiast worden over het vak scheikunde? Veel contexten die in methodes worden aangehaald lijken voor mijn leerlingen vaak een ‘ver-van-hun-bed show’ (productie van TDA) of maken hen eerder bang dan dat ze enthousiast worden om te gaan onderzoeken (global warming). Bij een ontwerppracticum over kristalgroei werden mijn leerlingen enthousiast. Ook bij het spelen van ‘Wie is de mol’ in het kader van een examentraining zag ik plezier en enthousiasme. We gaan aan de slag om te bekijken aan welke voorwaarde voldaan moet worden om een werkvorm niet alleen activerend te maken, maar ook enthousiasmerend. We gaan kijken naar keuzevrijheid / verantwoordelijkheid, differentiatie, contexten en soorten practica om leerlingen te enthousiasmeren voor het vak scheikunde en zijn rol in de maatschappij.

Terug naar boven^

Zaterdag

Hier staat het programma van zaterdag.

Werkgroep – Ronde 5 | Zaterdag 9:30 – 10:45 uur

Werkgroep 5.1 – Analyse van de (concept) herziene scheikunde syllabi (havo en vwo) en discussie
Emiel de Kleijn (SLO) & Syllabuscommissie

Omschrijving: In 2013 zijn de nieuwe examenprogramma’s voor scheikunde voor havo en vwo in de vierde klas ingevoerd. De examenstof is onderverdeeld in een centraal examendeel en een schoolexamendeel. Het centraal examendeel wordt gespecificeerd in de syllabus. De syllabi zijn nu aan een herziening toe. Een herziening uitgevoerd op basis van een eerder door het CvTE (College van Toetsing en Examens) uitgevoerde verkenning. In deze werkgroep worden de huidige en de herziene syllabi naast elkaar gelegd en vergeleken. De wijzigingen en achtergronden worden in groepjes geanalyseerd en plenair bediscussieerd onder begeleiding van (leden van) de syllabuscommissie.

Werkgroep 5.2 – Duurzame doe- en denkopdrachten in de scheikundeles
Martha Hoebens (Bedrijf in de Klas)

Om leerlingen te laten ervaren wat duurzaamheid is, is het belangrijk om ze niet alleen te laten nadenken hierover, maar ook te laten dóen. Scheikunde is niet voor niks een praktisch vak! Maar wat kunnen leerlingen doen? En hoe maak je vanuit doe-opdrachten die in de klas kunnen de vertaling naar de grootse uitdagingen waar bedrijven mee bezig zijn in de chemie? Met de werkvormen van Bedrijf in de Klas vertaal je (duurzame) ontwikkelingen van bedrijven naar je klas en proeven in de klas naar ontwikkelingen bedrijven. In deze werkgroep onderzoeken we eerst aan de hand van de Bedrijf in de Klas vragenposter en de 7 werelden van techniek welke duurzame thema’s jou aanspreken. Daarna koppelen we daar verschillende werkvormen aan, rekening houdend met de diversiteit van leerlingen (zie het Bèta en Techmentality model). Aan het einde van de werkgroep heb je een aantal haalbare opdrachten waarmee je leerlingen kennis kunt laten maken met duurzame ontwikkelingen in de chemie.

Werkgroep 5.3 – Een parel uit de lockdown – Nearpod
Marianne de Rijke & Remko Schoot Uiterkamp (Christelijk Lyceum Delft)

De lockdowns hebben iedereen laten ervaren hoe belangrijk interactie tussen docent en leerlingen in de klas is. Maar kunnen we ook mooie dingen meenemen uit die vreemde tijd?
Wat ons betreft wel: Nearpod is een app gebleken die thuiszittende leerlingen activeert en daarbij ook zorgt voor meer interactie tussen docent en leerlingen op afstand. Live in de les blijkt deze app ook een mooie manier om je leerlingen allemaal aan de slag te krijgen. In deze workshop bekijken we de mogelijkheden van de app en bespreken we de praktijklessen die wij hebben geleerd in het omgaan met deze app. Natuurlijk ga je als deelnemer ook zelf aan de slag dus neem een eigen laptop mee!

Werkgroep 5.4 – Waar is de procestechniek in de les? Hier!
Marijn Meijer (C3) & Renato Rogosic (Flui.GO Science)

De chemische industrie is vergaand geautomatiseerd. Zelfsturende fabrieken zijn er in de nabije toekomst. Als procesoperator in de voedsel of chemische industrie heb je een prachtbaan, volop werk en een goed salaris. Maar vmbo- en havo leerlingen weten vaak niet eens van het bestaan van de sector en het beroep. Een van de redenen daarvoor is dat het lastig is om processturing en -beheersing in het voortgezet onderwijs te laten ervaren en om onderliggende processen te visualiseren. Flui.go is een jong bedrijf dat een kit van transparante ‘lego-achtige steentjes’ heeft ontwikkeld waardoor vloeistofstromen en chemische reacties zichtbaar en beheersbaar gemaakt kunnen worden. Het proces kan aangestuurd worden via computerbesturing, ook wel bekend als meet- en regeltechniek. De kit is succesvol getest in groep 7 en 8 van het primair onderwijs in het kader van onderzoek naar de attitude towards science en of leerlingen onderliggende natuurkundige en chemische concepten kunnen doorgronden. In de werkgroep gaan de deelnemers hands-on aan het werk met de Flui.go kit en voeren er enkele chemische reacties uit. Vervolgens wordt er gediscussieerd hoe de kit eventueel in het lesprogramma ingezet kan worden.

Werkgroep 5.5 – Aandacht voor geschiedenis in de scheikundeles
Remco Vasterink (Hogeschool Utrecht)

Bij het vak scheikunde denken leerlingen, en waarschijnlijk ook veel docenten, niet direct aan geschiedenis. Toch kan aandacht voor geschiedenis in de scheikundeles duiding geven aan (natuur)wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen, kan geschiedenis mooie contexten bieden voor het scheikundeonderwijs en is het vaak ook gewoon leuk. In deze werkgroep wordt eerst op een rij gezet waarom geschiedenis een meerwaarde kan zijn in de scheikundeles. Tevens worden voorbeelden gegeven van werkvormen en contexten die je in de les kunt gebruiken. Daarna gaan de deelnemers zelf aan de slag met een opdracht waarbij geschiedenis, scheikunde maar ook duurzaamheid aan bod komt.

Terug naar boven^

Parallellezing 4 | Zaterdag 11:00 – 12:15 uur

Ons milieu onder druk – de vraag naar ‘groene’ scheikunde

Jacob de Boer (Vrije Universiteit Amsterdam)

Naast het grote vraagstuk van klimaatverandering worden we steeds vaker geconfronteerd met problemen rondom chemisch afval. Grote bedrijven produceren stoffen waar de maatschappij om vraagt, maar soms hebben die stoffen bij nader inzien veel nadelen voor het milieu en de volksgezondheid. Een voorbeeld is de groep van PFAS verbindingen die gebruikt worden bij o.a. de productie van Teflon zoals bij Chemours in Dordrecht, maar ook in allerlei andere, zeer diverse producten, van brandblussers tot bakpapier, worden toegepast. Daarnaast gebeurt het ook dat de productieprocessen zelf veel vervuiling veroorzaken, zoals recent bekend is geworden rondom Tata Steel in de IJmond met gezondheidsrisico’s voor omwonenden. De totale hoeveelheid chemicaliën in de wereld zal de komende tien jaar verdubbelen. Er is daarom grote behoefte aan goed opgeleide jonge mensen die moderne scheikundige kennis kunnen aanwenden voor duurzame oplossingen op dit gebied, gericht op schone processen en schone producten.

Terug naar boven^

Werkgroep – Ronde 6 | Zaterdag 11:00 – 12:15 uur

Werkgroep 6.1 – Basale discussiepunten in het eindexamen
Kees-Jan van Heusden (RSB Broklede)

Antwoorden van leerlingen op complexe examenvragen zullen bij docenten regelmatig voor discussie zorgen hoeveel punten daaraan toegekend moeten worden. Daarom is het goed dat er een eerste en een tweede corrector is bij het nakijken van de examens, zodat examens zo gelijkwaardig mogelijk nagekeken worden. Helaas gaat het bij de discussie tussen eerste en tweede corrector vaak ook over hele basale zaken, zoals het schrijven van een 1 als coëfficiënt in een reactievergelijking of het gebruik van het woord waterstofbinding in plaats van waterstofbrug. Het vervelende is dat nergens te vinden is wat je in deze gevallen goed of fout hoort te rekenen, waardoor docenten dit verschillend gaan beoordelen en beginnende docenten geen idee hebben hoe ze hiermee moeten omgaan. In deze werkgroep wil ik met collega-docenten een lijst met basale discussiepunten opstellen, daarover discussiëren en uitzoeken of we tot een consensus kunnen komen hoe deze nagekeken moeten worden.

Werkgroep 6.2 – Het belang van identificatie: voorbij de geexplodeerde kapsels
Allison Moll (C3) & Jan-Willem Toering (KNCV)

Als je aan jongeren vraagt welk beeld ze hebben van een chemicus, dan krijg je in veel gevallen terug: een wat oudere man met een labjas, bril en Einstein-haar die alleen werkt in zijn laboratorium. Dit beeld zorgt ervoor dat veel jongeren niet geinteresseerd zijn in de wetenschap als beroep.  Omdat veel, vooral jonge wetenschappers op zoek zijn naar zichtbaarheid hebben wij de serie eye-openers.nl ontwikkeld. Hier vertellen jonge chemici in 1 minuut wat ze bezighoudt in hun vakgebied, wat ze daarin fascineert en waar ze naar op zoek zijn. Via instagram voegen ze daar persoonlijke filmpjes aan toe. Op deze manier ontstaat een veel rijker en genuanceerder beeld van het vak van – en de mens achter – de wetenschapper. In deze workshop gaan we aan de hand van enkele voorbeelden met elkaar kijken of en hoe we dit materiaal in de les kunnen verwerken, met als doel de leerlingen een eerlijk en realistisch beeld te geven van de wetenschap en ze zo hopelijk te enthousiasmeren voor het vak.

Werkgroep 6.3 – Vormgeven van onderwijs voor duurzame ontwikkeling: wat hebben we als docenten daarvoor nodig?
Ria Dolfing (Rijksuniversiteit Groningen), Martin Vos (Fontys Lerarenopleiding Tilburg) & Albert Pilot (Universiteit Utrecht)

Onderwijs voor duurzaamheid kan opgevat worden als ‘extra’ in een toch al overladen programma, maar dat hoeft niet. Ook is het best spannend om daaraan te beginnen als je nog niet precies weet wat er van leerlingen en docenten verwacht wordt. In deze workshop willen we samen de eerste stappen zetten in het integreren van het onderwerp ‘Duurzaamheid’ in het bestaande bètacurriculum. Dit doen we door papier als herbruikbaar materiaal te bestuderen. Aan de hand van dit praktische voorbeeld bepalen we wat we zelf als docenten nodig hebben om leerlingen te ondersteunen in het leren voor duurzame ontwikkeling. Deze workshop wordt gegeven door drie auteurs van een NVON-boek met de voorlopige titel ‘Duurzame ontwikkeling en bètaonderwijs, leren voor de erfenis van morgen’, dat naar verwachting in het najaar van 2021 zal verschijnen.

Terug naar boven^